Staafverwarming

Een staafverwarming met geïntrigeerde temperatuurregeling is een verwarmingssysteem die waarschijnlijk het meest gebruikt wordt voor het verwarmen van aquariums. Een staafverwarming is gemakkelijk in het gebruik en relatief goedkoop in aanschaf, wat dan ook de belangrijkste reden zijn voor veel mensen om voor dit type verwarming te kiezen. Voor mijn huidige aquarium maak ik gebruik van een bodemverwarming, waardoor ik momenteel alleen nog maar gebruik maak van staafverwarmingen voor mijn quarantaine aquarium en het verwarmen van water dat ik gebruik bij het waterverversen. In het verleden toen mijn budget voor een aquarium echter nog niet zo groot was heb ik echter ook enkele jaren mijn toenmalige plantenaquarium verwarmt met een staafverwarming. Op deze pagina zal ik in eerste instantie een overzicht geven van de voor- en nadelen van het gebruik van een bodemverwarming en een toelichting op een aantal punten hiervan. Na dit overzicht zal ik in het kort de door mijn gebruikte verwarming beschrijven samen met mijn ervaringen hiermee.

Eigenschappen van een staafverwarming
In de tabel hieronder staan de belangrijkste voor- en nadelen van het gebruik van een staafverwarming in het aquarium. Onder de tabel zullen een aantal punten uit deze tabel verder toegelicht worden.

Voordelen van een staafverwarming Nadelen van een staafverwarming
  • Relatief goedkoop in aanschaf
  • Gemakkelijk te installeren in het aquarium
  • Redelijk onnauwkeurige temperatuurregeling (bij ingebouwde thermostaat)
  • De bodem wordt niet goed verwarmt, wat nadelig kan zijn voor de plantengroei in een aquarium

De temperatuurregeling
De meeste staafverwarmingen hebben tegenwoordig een ingebouwde temperatuurregeling met een afleesschaal, waarop de ingestelde temperatuur is af te lezen. Toch is het verstandig om niet enkel op de instellingen van de verwarming af te gaan, doordat de water temperatuur vaak enigszins afwijkt van de ingestelde temperatuur. Deze afwijkingen kunnen gedeeltelijk liggen aan hoe goed de uitlezing van de verwarming overeenkomt met de werkelijke schakeltemperatuur van de verwarming, maar ook het principe van een bi-metaaltje wat gebruikt wordt in een dergelijke verwarming kan van invloed zijn op de bereikte temperatuur, wat ik hieronder zal proberen uit te leggen. 

Een staafverwarming is in principe een kleine compacte verwarming waarbij het onderste gedeelte van de verwarming het water verwarmt en in het bovenste gedeelte de temperatuurregeling zit. Deze regeling werkt in een ideaal geval door een instelbaar bi-metaaltje dat bij een te lage watertemperatuur de verwarming in moet schakelen en bij de juiste temperatuur weer uit zou moeten schakelen. Echter doordat de verwarmingsbron en het bi-metaaltje behoorlijk dicht bij elkaar zitten werkt dit in de praktijk met een staafverwarming minder ideaal. In praktijk zal het bi-metaaltje de verwarming inschakelen wanneer de watertemperatuur te laag is, waarna de temperatuur in de directe omgeving van de verwarming al snel warmer zal zijn dan de ingestelde temperatuur (zelfs in het geval van een goede watercirculatie). Om te voorkomen dat de verwarming te vroeg uit zal schakelen zal het bi-metaaltje pas bij een hogere temperatuur dan de ingestelde temperatuur ervoor zorgen dat de verwarming uitgeschakeld wordt. Hierna zal de verwarming langzaam aan afkoelen en wanneer het water nog te koud is na het afkoelen (of weer te koud) zal de verwarming opnieuw ingeschakeld worden. In de zomer wanneer de kamertemperatuur redelijk hoog is kan dit er toe leiden dat de verwarming na het uitschakelen het water eigenlijk (nog) te lang blijft opwarmen. In de winter met een lage kamertemperatuur is dit verhaal juist omgekeerd. In dit geval zal de verwarming na het uitschakelen nog enige tijd warmer zijn dan het aquariumwater waardoor de verwarming niet op tijd inschakelt om de temperatuur van het water, die op dat moment niet (meer) hoog genoeg is, voldoende te doen stijgen. Mede door het schakelgedrag van het bi-metaaltje en de korte afstand tot de verwarmingsbron hiervan is de eigenlijke afstelling van de verwarming daardoor ook voor een deel afhankelijk van de omgevingstemperatuur. In mijn eigen aquarium moest ik de instelling van de staafverwarming dan ook min of meer aanpassen aan de jaargetijden. In de zomer was een instelling van 24 ºC meestal voldoende om mijn aquarium tot zo'n 25 à 26 ºC op te warmen, terwijl ik in de winter de verwarming vaak op zo'n 28 ºC moest instellen om een het aquarium tot zo'n 25 à 26 ºC op te warmen.  

Zoals uit de uitleg hierboven blijkt is de temperatuur regeling van een staafverwarming niet geheel exact en ook afhankelijk van externe factoren. In het dagelijks gebruik hoeft dit zeker geen probleem te zijn, aangezien een kleine afwijking van de temperatuur vaak geen probleem hoeft te zijn voor de vissen. Wel is het ten alle tijden aan te raden de watertemperatuur regelmatig met een thermometer gecontroleerd wordt, zodat eventuele te grote afwijkingen gecorrigeerd kunnen worden.

Invloed van de verwarming op de bodem
Een belangrijker nadeel van een staafverwarming in een beplant aquarium is dat een staafverwarming enkel het water van het aquarium verwarmd. Doordat warmte opstijgt en niet naar de bodem zakt zal de bodem van een met staafverwarming verwarmt aquarium iets lager zijn dan de watertemperatuur. Vooral wanneer het aquarium in een koude ruimte staat, zoals bij mij het geval is, kan het verschil in bodem- en watertemperatuur er toe leiden dat de planten minder goed gaan groeien. Dit verschijnsel wordt ook wel "koude voeten" genoemd en is in mijn aquarium in de winter er meestal voor verantwoordelijk geweest dat het aquarium en de planten minder goed floreerde dan in de warmere jaargetijden. Ook vindt er in een aquarium die enkel verwamt wordt door een staafverwarming niet of nauwelijks een doorstroming van water in de bodem plaats, waardoor afvalstoffen zich kunnen ophopen, wat de levensduur van de bodem kan inkorten.

Toch is het zeker niet zo dat het alleen mogelijk is om een langdurig goede plantengroei in een aquarium te krijgen, wanneer er gebruik gemaakt wordt van een bodemverwarming, waarmee de hierboven genoemde nadelen niet voorkomen. Ook met een staafverwarming is het goed mogelijk dat de bodem van een aquarium enkele jaren meegaat en wanneer het aquarium in een niet al te koude ruimte staat zullen problemen met "koude voeten" van de planten ook niet zo snel voorkomen. Zo is de bodem van mijn eerste aquarium die met een staafverwarming verwarmt werd nog altijd zo'n drie en een half jaar meegegaan voordat de planten merkbaar slechter gingen groeien in dit aquarium. Zeker wanneer het budget niet al te groot is zal een staafverwarming ook voor een beplant aquarium een goede en economische keus zijn. Echter men moet er altijd aan denken dat na het inrichten van het aquarium het niet meer mogelijk is om een bodemverwarming aan te brengen zonder het gehele aquarium leeg te halen, waardoor het belangrijk is van te voren goed na te denken over de keuze van een verwarming. 

Door mij gebruikte staafverwarming
De staafverwarming die ik in mijn aquarium gebruikte was van het merk Aquarium Systems, type Visi-therm (zie afbeelding rechts). Deze verwarming is een staafverwarming van 100 Watt. Deze verwarming gebruikte ik voor een beplant aquarium met een inhoud van 86 liter. Voor mijn aquarium komt dit neer op ongeveer 1,2 Watt per liter. Vooral in de zomer had deze verwarming een behoorlijke overcapaciteit in mijn aquarium, maar doordat mijn aquarium in een koude ruimte staat had ik op koude winterdagen bijna het volle vermogen van deze verwarming nodig om mijn aquarium op temperatuur te houden.  De reden waarom ik de Visi-therm verwarming heb aangeschaft, is dat deze een temperatuur aflezing heeft zodat bij het instellen ervan je niet hoeft te gokken en aan de hand van een normale thermometer de temperatuur te controleren. Ondanks de schaalverdeling voor de afstelling van de verwarming is het wel aan te raden om de temperatuur te controleren met behulp van een thermometer om afwijkingen hierop te corrigeren. Meer informatie hierover is eerder op deze pagina te lezen over de temperatuurregeling van een staafverwarming. 

 

 

Terug naar de hoofdpagina